Ziekteverzuim voorkomen begint niet altijd bij ziekte. Soms begint het bij een medewerker die iedere dag gewoon op het werk verschijnt.
Marieke bijvoorbeeld. Ze werkt vier dagen per week en woont met haar gezin op 45 minuten rijden van haar moeder. Haar vader is overleden. Haar moeder woont nog zelfstandig, maar haar geheugen gaat achteruit.
Het begint met af en toe helpen. Marieke gaat soms mee naar een afspraak of doet wat administratieve klusjes voor haar moeder. Langzaam maar zeker belt haar moeder vaker. Inmiddels regelt Marieke de boodschappen, de medicijnen voor haar moeder en steeds meer praktische zaken.
Zelf noemt ze dat geen mantelzorg. Ze helpt gewoon haar moeder. Op haar werk gaat ondertussen alles prima.
En daar begint het.
1. Goed functioneren kan juist een waarschuwing zijn
Marieke haalt haar deadlines, is betrokken en collega's kunnen op haar rekenen. Als ze slecht heeft geslapen door telefoontjes van haar moeder, probeert ze dat op haar werk niet te laten merken. Voor haar leidinggevende lijkt er weinig reden tot zorg.
Toch ervaart Marieke steeds minder ruimte. Ze staat vaker ‘aan’ en heeft minder tijd om te herstellen. Goed functioneren is natuurlijk niet automatisch een waarschuwingssignaal, maar het zegt ook niet alles.
Het werk gaat goed is iets anders dan het gaat goed met de medewerker . Dat onderscheid is belangrijk als je overbelasting en uiteindelijk ziekteverzuim wilt voorkomen.
2. Loyaliteit heeft soms een keerzijde
Op een woensdag belt Mariekes moeder meerdere keren. Marieke maakt zich zorgen en wil na haar werk even langsgaan. Een collega biedt aan om een taak van haar over te nemen, maar Marieke bedankt vriendelijk. Het lukt wel.
Die reactie is heel begrijpelijk, want Marieke wil niet dat collega's last hebben van haar privésituatie. Tegelijk voelt ze zich verantwoordelijk voor haar moeder. Die heeft haar immers nodig.
Die dubbele loyaliteit zie je vaker bij medewerkers met mantelzorgtaken. Verantwoordelijkheidsgevoel en betrokkenheid zijn eigenschappen die werkgevers waarderen. Maar diezelfde eigenschappen kunnen ervoor zorgen dat iemand (te) lang doorgaat.
Ongemerkt verschuiven de grenzen. Niet omdat iemand bewust te veel van zichzelf vraagt. Vandaag moet er gewoon iets geregeld worden en morgen misschien weer. Zo wordt ‘het lukt wel’ langzaam ‘ik houd het nog wel vol’.
3. Wanneer vrije tijd geen vrije tijd meer is
Zaterdag rijdt Marieke drie kwartier naar haar moeder. Ze doet boodschappen, bekijkt de post, regelt iets met de apotheek en doet een klusje in huis. Natuurlijk drinken ze ook samen koffie. Haar moeder is tenslotte veel alleen.
Aan het einde van de middag rijdt Marieke weer naar huis. Daar wachten haar eigen gezin, boodschappen en huishouden. Zondag probeert ze weinig te plannen, maar er moet altijd wel iets gebeuren. Maandag begint haar werkweek opnieuw.
“Op papier had Marieke een weekend vrij. In werkelijkheid was er nauwelijks tijd om te herstellen.”
Mantelzorg en werk combineren vraagt soms meer dan aan de buitenkant zichtbaar is. Het gaat niet alleen om de uren die iemand aan mantelzorg besteedt. Het gaat ook om de tijd om te herstellen die langzaam verdwijnt.
4. Het is zelden dat ene ding
Dan wordt het drukker op Mariekes werk. Haar moeder raakt vaker dingen kwijt en thuis vraagt haar gezin ook aandacht. Geen van die dingen is op zichzelf uitzonderlijk, maar samen vragen ze steeds meer van haar.
Dat is belangrijk als je naar mantelzorg en verzuim kijkt. Een ziekmelding heeft lang niet altijd één duidelijke oorzaak. Soms is het vooral de stapeling die iemand uiteindelijk te veel wordt.
De laatste gebeurtenis lijkt dan misschien de aanleiding, terwijl de belasting al veel langer oploopt. Als je alleen naar die laatste gebeurtenis kijkt, mis je wat eraan voorafging.
5. Verzuim begint vóór de ziekmelding
Na een tijdje merkt Marieke dat haar hoofd vol zit. Ze vergeet een afspraak, dwaalt tijdens een overleg af en moet vaker een telefoontje van haar moeder beantwoorden. Voor een afspraak in het ziekenhuis neemt ze een middag vrij.
Dat laatste is natuurlijk geen ziekteverzuim. Marieke neemt verlof omdat haar moeder haar nodig heeft. Toch laat het zien dat de zorg steeds meer invloed krijgt op haar werk. Ze heeft minder ruimte om onverwachte situaties op te vangen en gebruikt tijd die anders voor haarzelf of haar werk beschikbaar was.
Marieke is nog gewoon aan het werk. Toch zijn er al veranderingen die iets kunnen zeggen over hoeveel de combinatie van werk en mantelzorg inmiddels van haar vraagt.
Juist daar liggen mogelijkheden om ziekteverzuim te voorkomen.
Je hoeft als leidinggevende niet te bepalen wat er aan de hand is. Eén vergeten afspraak betekent niet dat iemand overbelast is. Vaker later beginnen betekent ook niet automatisch dat iemand mantelzorgtaken heeft.
Kijk vooral naar veranderingen en naar signalen die zich opstapelen. Benoem wat je opvalt zonder zelf de oorzaak in te vullen. Zo geef je een medewerker ruimte om te vertellen wat er speelt.
6. Mantelzorg komt lang niet altijd ter sprake
De leidinggevende van Marieke weet dat haar moeder ouder wordt. Hoeveel ze inmiddels voor haar moeder regelt, weet bijna niemand op het werk. Zelf begint Marieke er ook niet over. Het is privé en ze krijgt haar werk toch gewoon gedaan.
Daarin staat ze niet alleen.
“Ruim 40% van de medewerkers met mantelzorgtaken bespreekt de zorgsituatie niet met de leidinggevende.”
Dat betekent natuurlijk niet dat een medewerker alles over de privésituatie moet vertellen. Wel kun je als organisatie zorgen voor een werksfeer waarin iemand zich veilig genoeg voelt om te vertellen dat de combinatie van werk en zorg begint te knellen.
Je hoeft als leidinggevende echt geen mantelzorgexpert te zijn. Het belangrijkste is dat je het gesprek durft te voeren.
7. Soms maakt één afspraak al verschil
Mariekes leidinggevende ziet dat ze de laatste tijd vaker afspraken verschuift en besluit dit met haar te bespreken. Niet door naar haar privésituatie te vragen, maar door te vertellen wat hem opvalt en te vragen hoe het met haar gaat.
Voor het eerst vertelt Marieke hoeveel tijd en aandacht de zorg voor haar moeder inmiddels vraagt. Alleen al het feit dat ze er op haar werk over kan praten, geeft ruimte. Ze hoeft niet langer te doen alsof er niets speelt.
Van daaruit kunnen ze samen kijken wat kan helpen. Misschien kan Marieke op een vaste dag wat later beginnen. Misschien helpt meer ruimte om thuis te werken als er iets voor haar moeder geregeld moet worden. Ook kan het helpen als Marieke weet welke verlofmogelijkheden er speciaal voor medewerkers met mantelzorgtaken zijn wanneer haar moeder onverwacht zorg nodig heeft.
Het hoeft geen grote oplossing te zijn. Een passende afspraak kan al wat lucht geven.
“Wanneer medewerkers met mantelzorgtaken afspraken maken met hun werkgever, leidt dat in ruim 80% van de gevallen tot een goede oplossing.”
Bespreekbaar maken betekent niet dat alles mogelijk moet zijn. Het betekent samen onderzoeken wat de medewerker nodig heeft én wat binnen het werk haalbaar is.
Van signaleren naar ziekteverzuim voorkomen
Marieke is een fictief personage. Maar medewerkers zoals Marieke bestaan natuurlijk wel. Sterker nog, 29% van de werkenden tussen 18 en 67 jaar combineert werk met mantelzorg. In een gemiddelde organisatie gaat het dus om een flinke groep medewerkers.
Als je als leidinggevende of HR alleen kijkt naar medewerkers die al zijn uitgevallen, blijft een belangrijke groep buiten beeld. Daarom begint preventie eerder.
Eerst bewustwording. Dan inzicht. Daarna bepalen welke ondersteuning nodig is.
Hoeveel medewerkers binnen jouw organisatie moeten werk en mantelzorg combineren? Waar lopen zij tegenaan? Herkennen leidinggevenden de signalen? En weten medewerkers en leidinggevenden welke mogelijkheden er zijn?
Je hoeft niet te wachten op een ziekmelding om daar aandacht voor te hebben.
FAQ’s over mantelzorg en ziekteverzuim
Hoe kan mantelzorg ziekteverzuim beïnvloeden?
Mantelzorg vraagt tijd, aandacht en energie. Als iemand daarnaast weinig tijd heeft om te herstellen, kan de belasting steeds verder oplopen. Dat kan uiteindelijk invloed hebben op de inzetbaarheid en het ziekteverzuim.
Hoe herken je mogelijke overbelasting bij een medewerker met mantelzorgtaken?
Er is niet één signaal waaraan je overbelasting herkent. Kijk vooral naar veranderingen en naar een combinatie van signalen. Denk aan minder herstel, moeite met overzicht houden, veranderingen in planning of aanwezigheid en steeds over eigen grenzen gaan.
Wat kan een werkgever doen om ziekteverzuim door mantelzorg te voorkomen?
Maak de combinatie van werk en mantelzorg bespreekbaar. Zorg dat leidinggevenden veranderingen leren signaleren en weten hoe ze het gesprek kunnen voeren. Onderzoek daarnaast welke ondersteuning medewerkers nodig hebben.
Wat kan een leidinggevende doen als een medewerker mantelzorgtaken heeft?
Je hoeft het probleem niet op te lossen. Luister, vraag waar de combinatie van werk en zorg knelt en bespreek samen wat binnen het werk mogelijk is. Het kan al helpen als een medewerker weet dat het onderwerp besproken mag worden.
Wat kan HR doen voor medewerkers met mantelzorgtaken?
Begin met inzicht. Hoeveel medewerkers combineren werk met mantelzorg? Waar lopen zij tegenaan en wat hebben zij nodig? Kijk vervolgens of leidinggevenden voldoende kennis en handvatten hebben en welke ondersteuning vanuit de organisatie past.
Eerder signaleren?
Mantelzorg is niet altijd zichtbaar. De eerste signalen dat de belasting oploopt soms wel.
De gratis Werk & Zorg Signaleringskaart helpt leidinggevenden om veranderingen eerder te herkennen en geeft handvatten voor het gesprek. Zo hoef je niet te wachten tot een medewerker uitvalt om aandacht te geven aan wat er speelt.
Broncijfers
Werk&Mantelzorg, ‘Feiten & Cijfers over werk en mantelzorg’. Gebruikte cijfers: 29% van de werkenden tussen 18 en 67 jaar combineert werk met mantelzorg; 41% bespreekt de zorgsituatie niet met de leidinggevende; wanneer er afspraken zijn gemaakt, leidt dit bij 81% tot een goede oplossing. Geraadpleegd oktober 2026.
Bronpagina : Werk & Mantelzorg Feiten en cijfers
